Baltische Staten

21 juni 2002

Baltische Staten

Paul Muré

-Een bezoek aan Estland, Letland en Litouwen staat bij veel NVBS'ers kennelijk hoog op het verlanglijstje, want de 16-daagse SNE-reis naar deze landen trekt uiteindelijk meer dan 80 deelnemers. Dat grote aantal maakt het nodig dat de reis dubbel wordt uitgevoerd, waarbij de tweede groep een week later op pad gaat. Op 21 juni vertrekken aldus de eerste deelnemers richting Polen, waarbij de keus bestaat om via Berlijn en de 'Ostbahn' of (deels 's nachts) via Kutno en Torún te reizen. Op 23 juni treffen beide groepen elkaar in Elblag. Na een verkenning van het trambedrijf wordt de reis voortgezet naar de Russische enclave Kaliningrad, waar de vrije middag naar eigen inzicht wordt besteed.Aldaar is er de volgende morgen de kennismaking met de 'Dzherelo'-trein, de Oekraïense hoteltrein, die de komende 9 dagen ons thuis zal zijn. Voor velen is het een weerzien met goede bekenden onder het vele personeel, voor een enkeling misschien toch even wennen. De ontvangst op het emplacement van Kaliningrad is in elk geval feestelijk en gaat gepaard met een eerste optreden van het 'Dzherelo'-muziekgezelschap, dat 's avonds na het diner wordt voortgezet. Wie had ooit gedacht dat NVBS-leden nog eens op een emplacement in de voormalige Sovjet-Unie tussen de rijtuigen stonden te dansen? Een tafereel dat zich de volgende avonden – al dan niet rijdend – in het salonrijtuig zal herhalen.Intussen is dan de rondreis door de Baltische landen begonnen. Via Klaipeda, Liepaja, en Riga bereiken we in Tallinn het noordelijkste punt en zakken via een oostelijker route, langs de smalspoorlijn Gulbene – Alüksne, Daugavpils en tot slot Vilnius weer naar het zuiden af.De spoorwegen zijn in deze streken nog overduidelijk 'Russisch' van karakter, maar vormen qua exploitatie geen samenhangend net meer. Het reizigersvervoer beperkt zich tot enkele langeafstandstreinen, die voornamelijk de verbinding met de voormalige Sovjet-Unie onderhouden. Daarnaast is er in de drie hoofdsteden Tallinn, Riga en Vilnius een elektrisch voorstadsnet en worden met dieseltractie nog enkele lokale diensten onderhouden. Het overige interlokale vervoer vindt thans per bus plaats. Ons uitstapje vanuit Liepaja naar Ventspils gaat daarom ook over de weg. Daarentegen is het goederenvervoer nog omvangrijk, vooral het transport naar de havensteden.Op tramgebied lijdt Kaliningrad duidelijk onder een gebrek aan middelen om versleten spoor en materieel te vervangen. Tallinn staat aan de top, met perfect onderhouden materieel en een fraaie huisstijl. Riga heeft het grootste net, met als bijzonderheid trolley-exploitatie en soms merkwaardige werktrams. De kleine bedrijven van Liepaja (één lijn) en Daugavpils (drie lijnen) zijn vooral interessant vanwege de enkelsporige trajecten, vaak door straten met houten huizen en – in Daugavpils – de exploitatie met Riga-trams, eveneens met trolleystang. In de andere steden rijdt Tatra-materieel.Qua sfeer zijn de Baltische landen zeer afwisselend. In Sovetsk (in de Duitse tijd Tilsit geheten) worden we losgelaten in een stadje waar je je zó in de vijftiger jaren waant: verstilde straten met soms fraaie oude bebouwing en grote bomen, vrijwel geen verkeer, een rustig plein (met Lenin nog op zijn sokkel!) en hier en daar wat straathandel. Een wandeling vanaf het station van Klaipeda voert door woonstraten naar een centrum met gerestaureerde vakwerkhuisjes. Is dit Denemarken of Noord-Duitsland? Er passeert een donkerrode ex-Amsterdamse stadsbus, je ziet Litouwse opschriften, iedereen spreekt Russisch, maar je kunt er prima met Engels terecht als je iets vraagt. In de trein keren we terug in Oekraïense sferen. Steeds weer rijst de vraag of we nu in het Westen of het Oosten van Europa zijn, en vooral in welk land!De vele grenspassages worden een vast ritueel, dat uiteindelijk met 'ieder in zijn eigen hok' het beste blijkt te werken: de douane werpt een blik in de coupé, de douanehond snuffelt wat onder de banken, de paspoorten worden gestempeld en tot besluit vindt men het allemaal wel goed.In Liepaja vinden we straten met kinderhoofdjes en houten huizen. De in felle reclame-kleuren gestoken trams detoneren enigszins. Het station is prachtig opgeknapt, maar…er komt geen enkele reizigerstrein meer! De middagexcursie langs de kust naar Ventspils gaat per bus naar een openluchtmuseum met smalspoor-stoomtrein.Het dagelijkse optreden van het 'Dzherelo'-muziekgroepje loopt al weer op een eind als de trein rond middernacht in Riga aankomt, waar het voorstadsstation Zemitani onze basis wordt. De Letse hoofdstad is een belangrijke haven- en industriestad. Natuurlijk bezoeken we de grote fabriek van spoorwegmaterieel RVR. De stoffige hallen getuigen van de diepe economische crisis en liggen bezaaid met onderdelen. Toch probeert men de draad weer op te pakken, deels met revisie, deels met nieuwbouw. Bij het locdepot van Riga biedt vooral de voetbrug een imposant uitzicht: lange goederentreinen worden geheuveld op het rangeerterrein en grote diesellocs rijden af en aan. Dit is nog een écht spoorwegbedrijf!Een dag later doet de enorme regenval in Tallinn menigeen besluiten eerst maar een treinritje te gaan maken. De keurig volgens Europese richtlijnen geprivatiseerde spoorwegen van Estland geven wellicht een beeld van wat ons nog te wachten staat: aparte loketten voor elke treinsoort en een versnipperde informatievoorziening. De conductrice in de trein verkoopt veel goedkopere kaartjes, maar de trambestuurder veel duurdere dan in de voorverkoop…Als de regen ophoudt is Tallinn een prachtige stad, met een schitterend gerestaureerd centrum. Terug in Letland wordt de smalspoorlijn van Gulbene naar Alüksne bereden. Deze staat in zijn geheel op de monumentenlijst, is nu eigendom van de gemeenten, maar wordt ook normaal geëxploiteerd. Onze extra trein vergt kennelijk wat veel van de dieselloc, want er vormt zich een wat angstaanjagende steekvlam van brandende olie in de uitlaat.De beperkte tijd in Daugavpils wordt zo effectief mogelijk benut om in razend tempo een indruk van het trambedrijf te krijgen. Direct daarna volgt het afscheidsdiner en de afscheidsavond van het personeel van onze trein. Ook nu weer heeft het gehele 'Dzherelo'-team bijzonder zijn best gedaan om er een prachtige reis van te maken en is er alle reden voor een laatste feestje.Als we op 3 juli in Vilnius ietwat weemoedig de 'eigen' trein verlaten, is de tweede groep al onderweg naar Kaliningrad, waar zij de volgende dag 'inschepen' voor de tweede ronde. Wij reizen terug naar Polen en beleven, naast lange stukken sporen, nog één hoogtepunt: de rit met stoom over de smalspoorlijnen vanuit Elk. Ten slotte keren we vol bijzondere indrukken van deze 'nieuwe' Europese landen via Warschau en Berlijn op 6 juli terug naar Nederland.Klik hier voor een ander Van Ernst van Gulden.

Een Düwag tram uit Mainz is nu te vinden in Elblag.. Foto: Paul Muré

Een Tatra KT4 in de straten van Kaliningrad. Foto: Paul Muré

De groepen krijgen een muzikaal ontvangst bij aankomst door Dzherelo in Kaliningrad. Foto: Paul Muré

PKP loc SU45 191 vertrekt uit Kaliningrad naar Braniewo, 24-6-2002. Foto: Han Duijve

In Litouwen werd onze trein getrokken door LG-loc M62 1231, Siauliai, 26-6-2002. Foto: Han Duijve

De stationsweg van Liepaja, de op twee na belangrijkste stad van Letland, ademt geen grootstedelijk sfeer. Foto: Paul Muré

Het restauratierijtuig van de hoteltrein. 5-9-2002. Foto: Han Duijve

TTP Riga Sproeiwagen 4-301, 11. Novembra krastmala, 29-6-2002. Foto: Han Duijve

In Riga werd een korte excursie gemaakt met de twee-asser 1901, Brivibas iela, 29-6-2002. Foto: Han Duijve

De bekende materieelfabriek in Riga kent nog maar weinig activiteit. Foto: Paul Muré

De loopbrug biedt een uitstekend uitzicht op een rangerende dubbellok van het type 2Te10 in Riga. Foto: Paul Muré

TTTK (Tallinn) Emr 123 met lage vloer middendeel, Tondi, 30-6-2002. Foto: Han Duijve

EER/ER Dmr DR1A-226 en Emr's ER1B-2306, ER2-2202 en ER1B-2312, Tallinn, 30-6-2002. Foto: Han Duijve

TTTK Emr 73, Kopli/Manti, 1-7-2002. Foto: Han Duijve

Het contrast tussen normaal- (LDZ TEP70-0267) en smalspoor (Tu2-273) is wel erg groot, Gulbene, 2-7-2002. Foto: Han Duijve

De smalspoortrein met lok Tu2-273 na aankomst in Aluksne, 2-7-2002. Foto: Paul Muré

In Daugavpils zijn nog steeds de oude Riga-trams te vinden, 2-7-2002. Foto: Paul Muré

Een snelle fotostop van onze trein onderweg, Liksna, 2-7-2002. Foto: Han Duijve

LG Dmr's DR1A-2894M en D1-662, Emr ER9M-5031, Vilnius, 3-7-2002. Foto: Han Duijve

Het afscheid van het eigen Dzherelo-orkest op het perron in Vilnius 3-7-2002. Foto: Paul Muré

In Sypitky wordt een schijnvertrek georganiseerd met Px48-1752, 5-7-2002. Foto: Han Duijve

Groepsfoto van de tweede groep met het Dzherelo-personeel in Gulbene. Foto: Geert Gorissen